در دشتها نیز امکان فرسایش خاک بر اثر عمیلیات ناردست کشت و زرع وجود دارد و چه بسا زمینهای حاصلخیزی که براثر بی مبالاتی آنچنان فرسایش یافته که بکلی غیر قابل استفاده یا بهره برداری شده است.

از جمله اقداماتی که میتواند در جلوگیری از فرسایش بیش از حد خاک در مزارع   ، موثر واقع شود ، به طور خلاصه به شرح زیر میباشد:

ü        هموار کردن مین : زمینهایی که دارای شیب بیش از اندازه است ، باید تسطیح گردد. برای این کار ، امروزه نسبت به قدیم ، تسهیلات بشتری فراهم شده است ( استفاده از بیلهای مکانکی و دیگر ماشین آلات مخصوص این کارها).

ü        تراس بندی زمینهایی که امکانات برای تسطیح آنها در سطحی وسیع فراهم نیست.

ü        تقویت زمین از لحاظ ماده الی و همچنین قرار دادن نقداری کلش و امثال آن در مدخل هر کرت یا هر شیار ( کیل) آبیاری و غیره.

ü        احداث یک چاله کوچک در محلی که آب وارد کرت و یا منطقه مورد آبیاری میگردد . به این وسیله از فشار آب بر سطح خاک شخم خورده کاسته میشود، کاری که از قدیم الایام بسیاری از کشاورزان با سلیقه و ماهر انجام میدهند.

ü        به اصطلاح خیساندن یا گل مرده کردن خاک در مدخل هر شیار: معمولا" زمینهایی که به علت ریز بودن خاکدانه ها ، آبیاری آنها مشکل است( زمینهایی که خاکشان نرم است مانند زمینهای رسی شیب دار ، ابتدا با پخش آب خیلی کم در شیارهای آبیاری ، خاک قسمتهای ابتدایی شیار یا کیل ها، خیس میخورند . پس از آن ، آب آنجا را قطع میکند تا به این طریق ذرات خاک ، خوب همدیگر را را بگیرد . آنگاه در مرحله بعدی آبیاری( فردای آن روز و یا نوبت بعدی ابیاری) ، آنهم خیلی با احتیاط ، آن زمین را به طور کامل ، آبیاری میکنند .آبیاری مرحله دوم و مراحل بعدی نیز باید با آب کم و با احتیاط صورت گیرد ، زیرا آین گونه خاکها ، نسبت به فرسایش خاک بسیار حساس است. هنگامی که زراعت خوب رشد کرد و در خاک خوب ریشه دواند ( بخصوص در زراعتهایی که ریشه افشان دارند ، مانند گندم و جو ) حساسیت خاک کمتر میگردد ولی در هر صورت باید برای آبیاری آن حوصله به خرج داد و از بستن آب یاد و باشدت به آن خودداری کرد.

ü        آبیاری متناسب با شرایط هر زمین : به عنوان مثال به اصطلاح ریز و پخش کردن آب در زمینهای حساس از لحاظ فرسایش.

ü        آبیاری زمین توسط آبیار ورزیده و با تجربه : بخصوص آب اول و دوم زمینهای حساس توسط آبیاران ماهر به زمین داده بشود . بعد که گیاه سبز شد و حساسیت خاک در مقابل فرسایش کمتر شد، میشود این گونه زمینها را بدست آبیارهایی که خیلی هم با تجربه نیستند ، داد.

ü        آبیاری زمینهای حساس حتی الامکان در روزها و یا با استفاده از مهتاب در شب صورت گیرد.

ü        برای جلوگیری از فرسایش خاک باید روشهای کشت و تناوب زراعی صحیح و متناسب با نوع خاک و از روی اسلوب درست ، اعمال گردد تا خاک در مقابل عوامل فرسایشی ، مقاوم بشود.

مبارزه با فرسایش آبی خاک در زمینهای زراعتی

ü        مبارزه با فرسایش در زراعتهای دیمی و آبی و باغ در مناطق کوهستانی

ü        مبارزه با فرسایش خاک در مزارع دشتی

 مبارزه با فرسایش آبی خاک در زمینهای زراعتی / مبارزه با فرسایش در زراعتهای دیمی و آبی و باغ در                                    

مناطق کوهستانی :

از آنجا که آب در کشور ما کم است ، باید سعی شود تا سطح هایئی از مناطق کوهستانی که دارای خاک خوب و شیب مناسب و باران کافی است، به زیر زراعت دیمی برده میشود ، تا به این طریق نیاز به آب برای توسعه زراعتهای آبی کمتر گردد. اما چون شرایط در نواحی کوهستانی طوری است که بهره برداری از آن به صورت زراعت دیمی ، خاک را خیلی حساس میکند و در معرض فرسایش قرار میدهد و در برخی موارد حتی حاصلخیزی آن را نابود میکند ، باید زمینهایی را انتخاب کرد و روشهائی را بکار برد و محصولاتی را کاشت که از فرسایش بیش از حد خاک جلوگیری کند، زمینهایی که دارای شیب زیاد است ( بهتر است تاآنجا که امکان دارد زمینهائی که دارای شیب بیش از 12 درصد میباشد) کاشته نشود. زمین را طوری شخم بشود که آب حاصل از بارندگی ، موجب فرسایش خاک آن نگردد. و خلاصه شخم بیموقع و لخت افتادن زمین ، موجبات فرسایش خاک را فراهم نکند، بنابراین زمین به موقع و با وسائل مناسب از این مناطق شخم بشود و حتی الامکان با کاشتن گیاهان مناسب، بویژه علوفه ای ( مانند یونجه دایمی) از بایر افتادن آن جلوگیری به عمل آید.

قسمتهایی از زمینهای مناطق کوهستانی که از زراعت آبی و ایجاد باغ ، مورد توجه قرار میگیرد، چنانچه بیش از حد برخوردار است، باید قبلا" با روش صحیح همان طوری که در مورد آبخیز داری ، توصیح دادیم ، سکو بندی بشود تا خطر فرسایش خاک از بین برود.

بانکتهای مخصوص کشت و زرع یا نوعی بند سار:

در نقاطی که شیب زمین بالنسبه زیاد نیست( کمتر از 20 درصد) امکان کشت و زرع وجود دارد، برای جلوگیری از فرسایش خاک به وسیله آب و همچنین ذهیره شدن آب در زمین ، بانکتهای مخصوصی بوجود میآورند که با بانکتهائی که شرح آها گذشت ، فرق دارد. این نوع بانکت ها ، که پشته های بسیار ضخیم و بلندی دارد ، وقتی آب برف و باران در آن جمع میشود ، به شکل استخرهعای خاکی کوچک به نظر می آید . این این نوع بانکت ها در اغلب نقاط حواشی کویر ها و بیابانهای ایران به « بند سار» معروف است و نوع کشتی که در آن انجام میشود به « کشت بند ساری » مشهور است. این بانکت ها یا بند سار ها را معمولا در پای کوهها بوجود می آورند . در داخل این بند سارها ، میتوان از انواع مختلف محصولات از قبیل گندم، جو، انگور، پنبه ، هندوانه کاشت. در حواشی کویر ها و بیابانهای ایران سه نوع محصول آخری را میکارند.

نوع و حجم این بانکت ها با بند های مخصوص زراعت ، نسبت به شرایط و امکانات محل ، بویژه شیب زمین و میزان بارندگی و غیره فرق میکند.

و در خاتمه لازم به تذکر است که تقویت خاکهای مناطق کوهستانی یا به طور کلی زمینهای شیب دار ، از لحاظ مواد آلی ، تاثیر بسزایی در جلوگیری از فرسایش خاک دارد.

بنابراین یکی از اقدامات ، باید این باشد که بخصوص خاک زمینهای خیلی شیب دار از لحاظ مواد آلی غنی گردد( از طریق تقویت پوشش گیاهی و در مواردی حتی دادن کود حیوانی ، و اعمال صحیح کاشت و برداشت)

*******************************************************

فرسایش بارانی در اثر برخورد قطرات باران به سطح خاک به وجود می آید .قطرات باران پس از برخورد با خاک خشک قسمتی از خاکدانه ها و کلوخه ها ی خاک را خرد کرده ، به ذرات ریز تبدیل میکند و خود جذب خاک میگردد. با ادامه بارندگی خاک به تدریج مرطوب میشود . در این حالت قطرات باران پس از برخورد با خاک مرطوب از یک طرف باعث فشرده شدن خاک میگردد و از طرف دیگر به صورت ذراتی به طور مایل به هوا پرتاب میشوند ، ضمن پرتاب مقداری از ذرات متلاشی شده قبلی را نیز به هوا پرتاب میکنند.معمولا " سرعت حرکت این ذرات حدود 2 برابر سرعت قطرات باران است .

تر شدن لایه خاک در اثر ادامه بارندگی خود سبب کم شدن نیروی چسبندگی بین ذرات خاک شده و به متلاشی شدن ذرات در اثر باران کمک میکند.آثار برخورد یک قطره باران با وزن 126 میلیگرم و با سرعت 9/5 متر در ثانیه ( با ارتفاع تقریبا" 2 متر ) بر سطح خاک اشباع در مدت زمان 5/17 هزارم ثانیه انجام شده در شکل زیر نشان داده شده است.

 v       منبع :  فرسایش آبی و کنترل آن _ تالیف دکتر حسینقلی رفاهی 

   باید سعی کنیم این قطرات باران به صورت مستقیم با زمین برخورد نکند که بایستی زمین پوشیده از گیاه باشد تا کمترین فرسایش صورت گیرد . ضمنا" نباتات کوتاه بهتر از درختان در پودر کردن و ریز کردن این قطرات بهتر میباشند .

فرسایش آبی از دو پدیده کاملا" متمایز ترکیب شده است . در فرایند اول خاکدانه ها و ذرات خاک در اثر قطرات باران متلاشی شده و در مرحله دوم آبدوی حاصله از باران این ذرات را با خود منتقل میکند . هر چه بارندگی شدید تر باشد از یک طرف ذرات ببیشتری متلاشی میشود و از طرف دیگر آبدوی حاصله از باران زیاد تر خواهد شد بنابراین فرسایش شدیدتر خواهد شد.

بنابراین فرسایندگی EROSIVITY توانایی بالقوه باران در ایجاد فرسایش است و تابعی از خصوصیات فیزیکی باران میباشد.

یک نکته دیگر EROSIVITY را نمشود در معادله کم یا زیاد کرد چون ثابت است وبا مدیریت زراعی وعملیات حفاظت خاک صحیح میتوان فرسایش بارانی را کم کرد یا به حد اقل رساند .